SOSYOLOJİ NOTLARI VE KONFERANSLAR // Cemil Meriç

İyinur Ergün Ça, 23/05/2012 - 09:00 tarihinde yazdı

DİN, MARKSİZM VE DİĞER SOSYALİZMLER

Marx Kapital'in önsözünde "Almanya henüz kapitalist bir merhaleye gelmemiştir. Kapital'de mevzubahis olan ise iktisaden ileri memleketlerdir," der. Ama Almanya'ya "De te fabula narratur" der, yani anlattığım bir gün ilerde Almanya'nın da başına gelecektir.

Türkiye de kurtuluşa ancak kendi tarihine dayanarak kavuşabilir diyenler var. Tanzimat'tan önce bir insan hammadde ambarı olan Anadolu, Tanzimat'tan sonra saraydan büsbütün koptu. Anadolu kendi karanlık gecesinde, kendinden utanan insanların vatanı oldu. Aydınla halk arasındaki uçurum tarihin hiçbir çağında, hiçbir yerde bu kadar korkunç olmamıştır. Bütün mukaddesleri ayaklar altına alınan halk, 46'dan sonra öfkelenir. İsyan, Anadolu'nun tarihe geçmek arzusudur. Kitapsızdır, öndersizdir. Kurtuluşu maziye dönüşte arar. Son tahlilde sarayla halk ayrıdır. Cuma namazında bütün Türkler omuz omuzadır. Cephede beraber ölürler, yani değerler levhasına inanırlar. Halk nazarında çöküşün tek sebebi vardır: Kur'an'a ihanet. Bir yosun, köksüz, tarihsiz. Türkiye aydınlarının, masonların, komünistlerin Türkiyesi, bir de bu ülkeyi kuran Müslüman Türkler vardır. Bu kalabalığa göre bütün kitaplar yalan söyler. Kur'an muzaffer olduğu gün Türkiye kurtulacaktır, Anadolu halkı için.

Bir başka grup insan Batı'nın hazır reçetelerini aynen tatbik etmek ister. Bugün gerçek marksizm, anti-marksizm'dir. Marksizm=diyalektik. Diyalektiğin tek formülü tarihin akış halinde olduğu ve tezatlar içinde geliştiğidir. Marx bizi peşin hükümlerden kurtardığı için büyüktür, bir uyanık bulunma metodudur, Marksizm.

Türkiye diğer iktisaden geri kalmış, geri bırakılmış ülkelerden biri değildir. Bir Endonezya veya Gine değildir Türkiye (Aydın=sosyolog, sosyal ve ekonomik tarihten habersiz olan bir insan, aydın değildir.) Biz Fransız ihtilâlinin hemen akabindeki devri çok iyi bilmeliyiz. Marx sosyalizmi bir neticedir, daha önceki sosyalizmlerin geliştiği bir kıtada doğmuştur.

18. yüzyıl burjuvazisi feodaliteyi devirmek için kiliseyi devirmek mecburiyetindeydi. Feodaliteyi devirdi, bu sefer iktidara geçtikten sonra kendisi kiliseyle uzlaştı. Napolyon'la üniversiteye Spiritüalizm yerleşmiştir.

Almanya'da gelişen bir burjuvazi olmadığı için aydınlar yalnız kalmış, ya memleketlerinden kaçmış, ya intihar etmiş,ya da delirmişlerdir. Bu itibarla orada hâkim olan Spiritüalizm'dir. İlâhiyata karşı ilk kavgayı Dr. Strauss verir ("İsa'nın Hayatı"). Feuerbach, Bruno Bauer onu takip ederler. Marx "Din halk için afyondur" derken daima Hıristiyan kilisesini kastetmektedir. Tahtın cinayet ortağı olan kilisedir. Muzdarip ve öfkeli kalabalıkları tevekküle zorlar kilise. Haddızatında sosyalizm dine karşıdır denemez. Sosyalizm, insanları uyutan, onların istismarlarını kolaylaştıran, uyutucu bir inancın karşısındadır. Din de bütün ideolojik müesseseler gibi tarihin bir devrinde uyutucu olabildiği gibi, bir başka devirde bir kurtuluş olabilir.

Tarihi materyalizmin, materyalizmle tek ilgisi ismindedir. İstihsal kuvvetlerinin başında insan vardır; yani hakikatte tarihi materyalizm=tarihi hümanizmdir. Sosyalizmin hedefi insanın insanı daha çok sevmesini sağlamaktır. Onu geniş halk yığınlarının çorba yemesi olarak anlamak, sosyalizme yapılabilecek ihanetlerin en büyüğüdür.

Thiers État, bir zamanların toprak kölesidir. İktidara geçen burjuvazi için büyük heyecanlar yoktur, küçük zevkler, altının sağlayabileceği zevkler vardır. Asırlardan beri zillet çekmiştir, şimdi hıncını alacaktır.

Kanını vererek gerçekleştirdiği ihtilalden eli boş dönen geniş kalabalıkları ancak kin canlandırabilirdi. Marksizm'in başlıca kavga saiki olarak sınıf kavgasını ortaya atması bu itibarla tabiidir. Marx, Tevrat'ın serseri Yahudisi gibi ömür boyu bir ülkeden öbürüne kovulmuştur. Heine'in dediği gibi Yahudilik bir din değil, bir felakettir.

Tatbik edilen tek sosyalizm Marx'ınkidir, fakat bu onun felsefi bakımdan en tutarlı, insanlığın saadeti için en tenkit edilmez doktrin olduğunu asla ispata kafi gelmez. Bugünkü dünyanın başka sosyalizmlerden öğreneceği şeyler yok mudur? Avrupa'nın şartları Marksizm'in zaferini hazırlamıştır. Fakat bizim için öbür sosyalizmlerden alınacak dersler yok mudur?

SOSYOLOJİ NOTLARI VE KONFERANSLAR
Cemil Meriç
İletişim Yayınları
4. baskı. 1997 Sf. 142 vd.

+++ Cemil Meriç anasayfa