İmparatorluğun taçlı zaferlerden zelilane mağlubiyetlere uğraması ve merdane meydan okuyan haykırışların yerini düşmandan kaçarken savrulan figanlara bırakmasıyla başladı bu topraklarda arayış. Mağrur ecdadımız şoke olmuştu. O meşum Viyana bozgunu ve arkasından gelen haşmetin daha bir acılık kattığı ricatlar imparatorluğu divane etti. Zayıflığa düşmüştü, mağlubiyetlere, ummadığıyla, beklemediğiyle ve en ters şeyle karşılaşmıştı Devlet-i Aliye. Hala kan damlayan kılıçlara ne olmuştu, niye kesmiyorlardı eskisi gibi. Niye havada yılanvari sesler çıkarmıyorlardı. Bu kırılmaları, kesmemeleri, eğilmeleri ve kırılmaları nedendi. Alev saçan çelikler nasıl böyle kararmıştı. Ya o bilekler. Güçlü, kaslı ve imanlı bilekler. Zaferlerle münakkaş ve düğmeli kızıl bilekler. Onlara ne olmuştu. Niye kesemez olmuşlardı. O kudret nereye gitmişti. Ya kuvvet, sertlik, coşku ve heyecan. Nesiller tembelliklerini, zaaflarını ve hastalıklarını birbirlerine tevarüs mü etmişlerdi. Genler haşmeti kıskandılar mı? Babil’in asma bahçelerinde oluşan bu çöle sebep neydi? Bahar nasıl hazana inkılap etmişti. Ya Rab bu asumani bir afet miydi?

Bu halden sonra şah-ı zamanlarda zayıfların tavrı görülmeye başlandı: Arayış. Biçarelerin işi. Halas arayanların umut ve teselli için umdukları; arayış. Acılığına rağmen vazgeçilmeyen ızdıraplı arayış. Mağlubiyetin mührü; arayış. Mağrurlar ve hasmını küçümseyenler ve Roma’nın kalıntılarını tarihe gömüp imparatorluklar zincirine kendi halkasını takan Roma’nın varisi arayışa düşmüştü.

İki tarihi vaka var, ibretamiz. Garip ve üzerlerinde tragedyalar yazılacak kadar trajik. Biri herkesin okuması gerektiğine inandığım Kızılderililerin uğradıkları gadri, son ve en hazin hallerini anlatan Kalbimi Vatanıma Gömün adlı kitapta geçiyor. Kızılderililer bir harbe gitmeden önce bir dans yaparlar. Ve o harbi kazanırlar. Zaferi dansın uğruna verirler. Ve dans başlar Amerika’nın bakir bozkır, bahçe ve steplerinde. Ayaklar hışımla yere vurulur. Eller umutla çarpılır. Hançereler en güzel sesi ovalara ve dağlara yaymak için çabalarlar. Belki zaferin giden elması geri gelir. Belki zafer seslerine gelir. Dans vardır ovada. Dağda, step ve bozkırlarda. Eller çırpılır. En güzel şarkılar söylenir. Durmazlar. Zaferlerin hasretkeşleri son güçlerine kadar dans ederler. Ama zafer gelmez. Gitmiştir bir kere ve gitti mi kolay kolay gelmez. Darıldı mı gelmesi çok zaman alır. O dans farklıydı. Güzel günleri hoyrat eller tarafından hoyratça kesilen bir neslin son umut çırpınışlarıydı. Büyük umudun sarhoş ettiği bir neslin son ümit kırıntılarının hayat verdiği son hayat dirilişiydi. Onun bitimiyle her şey bitti. O dans adeta çıkan ruhun bedene verdiği son bir hareketti. Aşkla, heyecanla ve güzel günleri gözlerinin önüne getirerek ettikleri son coşkulu ve umutlu dansları oldu. Ondan sonra bütün dansları ağırlaştı ve artık danslarında sadece ağıt söylüyorlar.

Umuttan anlamsızlığı görülmeyen buna benzer bir hal Osmanlı’da da yaşanmış. Daha zaferlerin umulduğu bir çağ. Gerileme başlamış yalnız eski kudretin tekrar kazanılacağı inancı henüz kaybedilmemiş. Garp hala eskisi gibi görülüyor. Sevgili mertebesine yükseltilmemiş. Nereden nasıl gelip halkın bilincine yerleştiği bilinmez, ‘Kur’an okumanın eski haşmetli günleri geri getirmede faydası olacağına’ inanılmış. Ve sesler yükselmiş saraydan. Hafızlar içten yanık sesleriyle okumuşlar. Bıkmadan ve durmadan. Vazifeliler tayin edilmiş. ‘Bu mübarek ses hiç susmasın’’ denilmiş. Okutulmuş da okutulmuş. Bir mübarek ses yükselmiş hep saraydan. Ama bunun bir serap olduğu tez anlaşılmış. Sünnetüllah var. İnsana ancak çalıştığı kadar var. Savaş kılıçla kazanılır. Orduyla, ittifakla, direnmekle. Dans; aslında o ağıttan üstünü başını parçalamaktı. Yalnız gönüller kör olduğundan hissedilmiyordu. Kıraat, o aslında bir hastanın başında okunan Yasin-i Şerif’ti. Görenler görüyordu.

Büyük mağlubiyetten sonra yenilgi sarhoşları, en olmadık şeyi yaptılar. Kılıçla onlara doğru gelenlere aşık oldular. Zehir veren elden devayı istediler. Verildi onlara ama yine zehir fakat şerbet içinde.”Tatlıdır” dediler. “Güzeldir.” Birbirlerine ikram etiler ve tam öldüler. Hain doktorun istediği oldu. Zehir tesirini gösterdi. Divaneler şişeyi dibine kadar içmişti. Ve zehirciler baktılar bu iş şişe işi değil. Nehir akıttılar isteyen beldeye. Lağımlarının mecrasını divanelere çevirdiler. Ne de olsa nehrin suyunu bekleyenler meshur olmuşlardı. Gerçeği ve doğruyu görecek halleri yoktu. Ve iş zehircilerin istedikleri gibi oldu.

Gençler bana bunları hatırlattı. Görünce şaşırtan gençler. Ortaokul ve liseye giden sıcak kanlı hisleri fikirlerine galip coşkunlar. Ömürlerinin baharını istikballerini karartacak bir hazan oluşturmak için ellerinden geleni yapanlar.

Son çeyrek asırda zehir barajı taştı. Bentlerini yıktı. Sel olarak bu topraklarda simsiyah bir iz bırakarak ilerliyor. İçenlerin hal ve istikballerini karartarak yol alıyor.

Gençlerin hallerini tam anlamak için mekanlarına gitmek gerek. Orada gerçekten hazin bir manzara var. En hafifi küçük yaştakilerin -kız ve erkek- sigara içmeleri. Cinsel sömürü kahrettirecek kadar var. Hoyrat hayasızların acımasız ellerinin o özelliklerini görmüyor yeni yeni bilinçlenen sonradan kayıp diye nitelenecek olan nesil.

O sele muadil duru bir sel akıtmak gerek halas için.