Aradıklarınızı bulacak mısınız? Nerede?

Bir analize girişmek istiyorum... Bu analizden birtakım kurallar çıkaracak değilim; var olanı oldugu gibi görmeye çalışmak, daha sonra "olduğu gibi"nin berisini ve ötesini kurcalamak ve yorumlamaya çalışmak istiyorum. Genelleme yapmaktan kaçınacağım. Doğruya ulaşıp ulaşamayacağımı - yine şimdilik - bilmiyorum; çünkü, ulaştığımı sandığım doğru yer ve anlam değiştiriyor; GELECEK verili değil; dikte edilmeye calışılsa da, verili değil; verili olan BUGÜN de, geleceğin bir proto-tipi, bir maketi, bir ön-tasarımı değildir ve olmayacaktır(işte inanç, işte ideologya!)... Safdil iyimser miyim? Bilmem. Teslimiyetci kötümser olmamak, şu an daha önemli benim için(bizim için?)...

(Bu Makale F.Ü.İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı 4; Elazığ 1999’da Yayınlanmıştır)

Daniel J.Adams*
Çev: Dr.Temel Yeşilyurt

Postmodernizm, şu günlerde akademik çevrelerde oldukça revaçta olan bir terimdir. Bütün bunun gibi terimler ve onlarla ilgili hareketler, çağdaş teolojiyi önemli ölçüde etkileyen çabalardır. Biz postmodernizmi ve onun teolojik iş ve yaşamımız için ifade ettiği anlamı anlayacaksak, ilk önce onun olabildiğince kesin bir tanımına ulaşmalıyız: Postmodernite nedir? Postmodernizm nedir? Onlar birbirinden farklı kavramlar mı yoksa birbirinin yerine kullanılabilir terimler midir? İlk güçlük, postmodernin ne olduğu konusunda önemli bir karışıklığın var olmasıdır. Teolog Tyron İnbody onu “birinin kabul ve reddettiği herhangi bir şeyi karakterize etmek için kullanılabilen kültürün bir yanından öbür yanına sürüklenmiş entelektüel bir nesne” ile karşılaştırır.

Postmodernizm tartışmaları teori alanında, modernist sanat biçimleri ve pratiklerinden koptuğu iddia edilen bir dizi kültürel yapıntıyı tanımlayan mimari, edebiyat, resim vb. alanlarda yeni "postmodern" kültür biçimlerinin işaretleri olarak başladı. Bu tartışmalar zamanla diğer bir çok alanlara da yansımıştır. Bu alanlardan birisi de eğitimdir. Postmodernizm bilgi, doğru ve insanla vb. ilgili ortaya koyduğu iddialar eğitimi de yakından ilgilendirmektedir.

Ancak eğitimle ilgili tartışmaları daha kapsamlı bir biçimde ele alabilmek için öncelikle postmodernizm ne olduğunu ya da ne olmadiği ortaya koymak gerekmektedir. Bu yazıda öncelikle bunu yapmaya çalışacağız.

Günümüzün popüler kavramlarından biri olan postmodernizm son yıllarda üzerinde en çok tartışılan konulardan birisidir. Bu kavram sanatdan bilime kadar bir çok alanda kullanılmaktadir.

İnsanlik tarihi gerçekten modernizmi izleyen ve postmodern olarak adlandırılan yeni ve ayrı bir döneme girmiş midir? Önceki dönemle ile aramızdaki köprüler tamamen atılmiş midir?

İnsanlık postmodern olarak adlandırılan ayrı bir döneme girmişse bu dönemin özellikleri nelerdir? İmge ve anlatılamanın kurallarında ortaya atılan sorunların baş döndürücü incelenmesinde ne gibi bir yer işgal etmekte ya da etmemektedir?

Yukarida belirtilen soruları cevaplayabilmek için öncelikle postmodernizm üzerine inşa edildiği anahtar terimleri açıklamak gerekmektedir. Bu nedenle yazıda öncelikle modernizm ve postmodernizm kavramlarının analizi yapılmaktadır. Ayrıca farklı dönemleri simgeleyen bu iki kavramın genel özellikleri belirlenmeye çalışılmıştır.

II. Dünya savaşının ardından ortaya çıkan iki durum vardı:

1- İnsanın içindeki kötücül potansiyel ve bu kötülüğün, kilisenin ona öğretmeye çalıştığı gibi yalnızca iyiliğin yokluğu olmayacağı.

2- İkinci nokta ise, köktenci düşünce kalıplarının açmazıydı. Çünkü kökencilik Auschwitz'de (Nazilerin Yahudi toplama kampı) kanıtlandığı üzere, aynı soydan ve kökenden gelmeyenlerin yadsınarak yok edilmesini içeriyordu.

Gelecek artık geçmişteki kökenlere göre düzenlenemez oluyordu. Auschwitz'le birlikte sürekli yeniden gündeme gelen acının anlamı sorusu (yani eğer tanrı varsa, bunca acıya nasıl izin verir?) yeni bir doğrultuda ele alınmaya başlanıyordu Nag Hammadi Metinleriyle (1945-46 yıllarında Mısır çölünde bulunan, o güne değin bilinen gnostik metinlerin en önemlisidir); batı tarihi ve düşüncesi bu metinlerin ışığında yeniden değerlendiriliyordu.